Onlangs las ik een artikel over een docent in het voortgezet onderwijs die besloot het anders te doen. Zijn laatste toets voor havo 4 werd gemaakt zonder laptop, zonder AI en zonder digitale hulpmiddelen die het denkwerk konden overnemen.
De opdracht? Zelf nadenken.
Zelf onderzoeken. Zelf uitproberen. En vooral: zelf schrijven.
Voor veel leerlingen voelde dat in eerste instantie ongemakkelijk. Waar moet je beginnen als er geen scherm is dat suggesties doet? Wat schrijf je op als niemand alvast een eerste zin voor je formuleert? Hoe weet je of je goed zit als je niet direct kunt controleren?
Precies daar gebeurde iets interessants.
De onwennigheid maakte langzaam plaats voor eigenaarschap. Leerlingen ontdekten dat ze meer wisten dan ze dachten. Dat een idee zich ontwikkelt terwijl je schrijft. Dat denken soms rommelig begint en juist daardoor iets nieuws kan opleveren.
De kracht van dom durven zijn
In onze maatschappij wordt slim zijn vaak verward met snel antwoorden geven. Maar echt leren ontstaat meestal ergens anders. Het ontstaat op het moment dat je iets nog niet weet. Wanneer je een vraag tegenkomt waarvoor geen kant-en-klaar antwoord beschikbaar is. Wanneer je moet onderzoeken, twijfelen, proberen en soms opnieuw beginnen. Dat zijn de momenten waarop je je misschien even dom voelt. En juist daar begint ontwikkeling. Niet ondanks dat gevoel, maar dankzij dat gevoel.
Wat ik mooi vond aan het experiment van deze docent, is dat leerlingen niet werden afgesloten van kennis. Er waren boeken. Er waren bronnen. Er was ruimte om te onderzoeken, uit te proberen en verschillende routes te verkennen.
Het ging dus niet over minder informatie. Het ging over meer eigenaarschap. De kennis lag niet kant-en-klaar in een scherm dat direct een antwoord genereert. De leerlingen moesten zelf verbanden leggen, keuzes maken en woorden geven aan wat ze ontdekten. En juist in die ruimte tussen weten en ontdekken gebeurt vaak het echte leren. Misschien geldt dat niet alleen voor leerlingen.
Ook wij volwassenen lijken steeds sneller op zoek naar antwoorden. We googelen, vragen AI om hulp of zoeken naar de kortste route naar een oplossing. Handig? Zeker. Maar als we elk ongemak direct wegorganiseren, missen we misschien precies datgene wat leren, groeien en creëren zo waardevol maakt.
Het zoeken. Het proberen. Het verdwalen. Het maken van een fout. Het vinden van een eigen antwoord.
Wat als we dat gevoel niet meer vermijden?
We leven in een tijd waarin kennis overal beschikbaar is. Dat is een enorme rijkdom. Maar kennis is nog geen inzicht.
Inzicht ontstaat wanneer informatie wordt verbonden met ervaring, verwondering en betekenis. Dat vraagt tijd. Ruimte. Nieuwsgierigheid. En soms ook de moed om even niet te weten waar je uitkomt.
Misschien hoeven we het gevoel van “ik weet het niet” daarom niet zo snel weg te poetsen.
Misschien mogen we het juist zien als een uitnodiging. Een opening. Een beginpunt.
Lekker DOM
Terwijl ik werk aan de Lekker DOM-kalender, moet ik hier regelmatig aan denken. De kalender wordt geen verzameling oplossingen, tips of stappenplannen. Veel liever zie ik hem als een verzameling uitnodigingen. Uitnodigingen om iets uit te proberen. Om nieuwsgierig te zijn. Om een andere vraag te stellen. Om even niet direct naar het antwoord te zoeken. Om jezelf te verrassen.
Misschien is dat wel waar Lekker DOM werkelijk over gaat. Niet doen alsof je niets weet. Maar jezelf toestemming geven om nog niet te weten. Om te onderzoeken. Om te spelen. Om te ontdekken wat er ontstaat wanneer je niet direct het juiste antwoord probeert te vinden.
Want soms begint wijsheid precies op het moment dat je durft te zeggen: “Ik weet het eigenlijk nog niet.”
En misschien is dat juist het tegenovergestelde van dom. Misschien is dat de plek waar leren begint. De plek waar nieuwsgierigheid ontstaat. De plek waar nieuwe ideeën kunnen groeien. De ruimte tussen weten en ontdekken.
Reflectievraag
Wanneer heb jij jezelf voor het laatst toestemming gegeven om iets niet direct te weten?